Mało jest na Ziemi żywych istot, które wywołują tak silne emocje. Rzadko pozytywne. Szybkie, skryte, i niezwykle żarłoczne owady najczęściej budzą obrzydzenie. Karaluchy bywają też fascynujące. Oczywiście najbardziej fascynujące są wtedy, kiedy można obserwować je w przyrodzie czy w laboratorium, a nie w naszej kuchni. Owad ten żeruje na terenie całej Europy. W tym także Polski. Uznawany za najliczniejszego przedstawiciela szkodników z rodziny kołatkowatych. Żeruje na drewnie użytkowym, głównie drzew liściastych, rzadziej iglastych. Kołatek domowy (Anobium punctatum) – charakterystyka Dorosły kołatek domowy osiąga ok…. W Polsce żyją 62 gatunki z tej rodziny owadów. To obok pszczołowatych najlepiej rozpoznawalne błonkoskrzydłe. Wygląd. Owady z tej rodziny żyjące w naszym kraju mają charakterystyczne czarno-żółte ubarwienie. Plamy, pasy na głowie i tułowiu oraz odwłoku pozwalają dość łatwo odróżnić od siebie poszczególne gatunki. Owady żyjące w drewnie – zdjęcia; Tag: spuszczel pospolity jak rozpozna Przez większość życia występuje pod postacią larwy, która żeruje w drewnie 73 634 Darmowe obrazy Owady. Bez wynagrodzenia autorskiego: obrazy. Znajdź obrazy z kategorii Owady Bez wynagrodzenia autorskiego Nie wymaga przypisania Obrazy o wysokiej jakości. Zakładaj w miejscach, gdzie stale mokro, na przykład, woda wycieka z rur. Owady te są doskonałymi wskaźnikami różnych pęknięć wody. Owady mchów wyrządzają wielką szkodę roślinom domowym, a jeśli nie podejmiemy pomiarów w odpowiednim czasie i nie wydamy tych sadzonek, rośliny wkrótce umrą. . Szkodniki roślin zimują w ziemi? Podobnie jak rośliny, także szkodniki przechodzą w stan spoczynku. Czekają na wiosnę, by wrócić do życia i z nową siłą zaatakować okazy, którymi się ShutterstockSzkodniki roślin zimą w ziemi, w szczelinach kory a nawet w trawieSzkodniki rozwijają się od jaja i przechodząc różne stadia larwalne, stają się w końcu dorosłymi owadami. Wiele z nich spędza zimę w postaci jaj złożonych na gałązkach, w rozwidleniach pędów, szczelinach kory lub przy pąkach. Dorosłe owady mogą chować się w ziemi, w szczelinach kory, a nawet w trawie. Wiele z nich zimuje w postaci poczwarek lub tzw. bobówek ukrytych w wierzchniej warstwie ziemi. Gąsienice często "śpią" w gniazdach utworzonych ze zwiniętych liści albo wewnątrz roślin, w wydrążonych wcześniej pędach. W tym artykule przedstawiam zimujące formy owadów szkodników, które dosyć często występują w naszych ogrodach i są łatwe do rozpoznania. Pomijam natomiast niektóre formy spędzające zimę wewnątrz roślin (np. w pąkach czy na ich powierzchni oraz w innych żywych częściach), ponieważ wymagają one do identyfikacji powiększenia za pomocą mikroskopu. Występowanie stadiów zimowych możemy w swoim ogrodzie ograniczyć, prowadząc w okresie wegetacji odpowiednią zimują choroby?Tutkarz gałązkowiecANNA KULIKOWSKANa zdjęciu powyżej: Tutkarz gałązkowiec (powiększenie x 9)ogrodnica niszczylistkaFot. Anna KulikowskaDorosłe owady zimują w ziemiJak wyglądają? Najczęściej są to dorosłe w postaci chrząszczy wielkości 10-25 mm. Gdzie zimują? W ziemi, w szparach kory, w kryjówkach, np. w trawie. Które owady tak zimują?Chrabąszcz majowy,guniak czerwczyk,ogrodnica niszczylistka, pchełki,poskrzypka liliowa (w ziemi),kwieciak jabłkowiec (pod korą, w zaroślach, pod opadłymi liśćmi),kwieciak malinowiec (w trawie),zmieniki (na roślinach wieloletnich). Zwalczanie: W okresie wegetacji trzeba opryskiwać porażone rośliny preparatem Decis Ogród 015 zdjęciu powyżej: Ogrodnica niszczylistka (powiększenie × 6)Jak wilgoć wpływa na rośliny zimąPoskrzypka liliowaANNA KULIKOWSKANa zdjęciu powyżej: Poskrzypka liliowa (powiększenie × 5)poczwarkiFot. Anna KulikowskaSzkodniki roślin: poczwarki, bobówkiJak wyglądają?Bobówki z poczwarkami nasionnicy trześniówki są słomkowożółte. Poczwarki bielinków są białoszare w brązowe kropki. Poczwarka miniarki ukrywa się w brązowej bobówce. Poczwarka piętnówki kapustnicy jest wielkości ok. 20 mm, czerwonobrązowa z małymi zimują?W glebie na głębokości 5-10 cm, na zaschniętych roślinach, w pniach drzew, płotach. Które owady tak zimują?Nasionnica trześniówka,miniarki,śmietka cebulanka (w glebie),bielinki,piętnówka kapustnica (na zaschniętych roślinach, w pniach drzew, w drewnianych płotach).Zwalczanie: Po pierwszych mrozach należy przekopać ziemię i wybrać znalezione poczwarki i bobówki. W okresie wegetacji wykonujemy odpowiednie zdjęciu powyżej: 1. Poczwarka bielinka kapustnika (powiększenie × 2)2. Bobówka nasionnicy trześniówki (powiększenie × 3)BobówkaANNA KULIKOWSKANa zdjęciu powyżej: Bobówka (powiększenie × 4)Larwy gąsieniceFot. Anna KulikowskaSzkodniki roślin: gąsienice, larwyJak wyglądają?Mogą to być gąsienice otoczone kokonami (różowe z brązową głową gąsienice owocówek, bladozielone larwy nimułki różanej i śluzownicy). Inne gąsienice zimują w oprzędach (żółtokremowe z dwoma pasami - namiotnika, szare z rudymi włoskami z dwoma czerwonymi i białymi pasami - kuprówki rudnicy, brązowo-żółte lub czerwone - niestrzępa głogowca). Pod brązowymi tarczkami znajdują się owalne brązowe larwy miseczników, a w pędach - białe lub różowawe gąsienice zimują?Na drzewach i krzewach. W gniazdach ze sprzędzionych liści można znaleźć 200 gąsienic kuprówki rudnicy, w gniazdach z jednego liścia - pojedyncze gąsienice niestrzępa głogowca, w oprzędach pod korą lub w szparach - owocówki, w pędach - przezierniki, pod tarczkami ? larwy miseczników. W glebie otoczone kokonami zimują nimułka różana, śluzownica, brzęczak porzeczkowy, bruzdownica pędówka, zwiot różany. Które owady tak zimują? Oprócz wyżej wymienionych owocówka jabłkóweczka i Odpowiednie zabiegi w okresie zdjęciu powyżej: gniazdogąsienicniestrzępagłogowca1. Gniazdo gąsienic niestrzępa głogowca2. Gniazdo gąsienic kuprówki rudnicy3. Wielkopąkowiec porzeczkowyStawonóg w ziemigąsienice larwyFot. Anna KulikowskaGąsienice larwyNa zdjęciu powyżej:1. Tarczniki na róży (powiększenie × 6)2. Gąsienica przeziernika w pędzie3. Kokon gąsienicy owocówki (powiększenie × 2)jajaFot. Anna KulikowskaJaja owadów - gdzie zimują?Jak wyglądają? Jaja są składane pojedynczo albo w złożach przykrytych tarczką lub bez niej. Mogą być kuliste, czerwone, błyszczące (przędziorków), owalne, czarne błyszczące lub matowe (mszyc), owalne, żółte (miodówki), szarozielone w złożu pokrytym tarczką (zwójki różóweczki), kuliste, szarobrązowe z czarną plamką w złożach tworzących na pędach obrączki (pierścienicy nadrzewki), owalne, przezroczyste pod tarczką w kształcie przecinka (skorupika jabłoniowego), szarożółte, okrągłe, w złożach pokrytych brązowymi włoskami (brudnicy nieparki), białe, przezroczyste, owalne (kwieciaka gruszowca).Gdzie zimują?Wewnątrz pąków, bez tarczki lub pod tarczką na pniach, gałązkach, w kątach pąków na drzewach i krzewach owocowych oraz owady tak zimują?Przędziorki,mszyce,zwójka różóweczka (także w zwiniętym liściu),pierścienica nadrzewka,skorupik jabłoniowy,miodówki,brudnica nieparka (na pniach,gałązkach, w kątach pąków na drzewach i krzewach owocowych oraz ozdobnych),kwieciak gruszowiec (w pąkach).Zwalczanie: Zimą (przy temperaturach dodatnich) wykonujemy oprysk środkami olejowymi (np. Promanal 60 EC).Na zdjęciu powyżej: 1. Jaja przędziorków i miodówek (powiększenie × 5)2. Jaja skorupika jabłoniowego(powiększenie × 8)JajaFot. Anna KulikowskaNa zdjęciu powyżej:1. Złoże jaj zwójki różóweczki(powiększenie × 2)2. Jaja mszyc na igłach sosny(powiększenie × 5)3. Złoże jaj pierścienicy nadrzewkiFot. Anna KulikowskaJak skutecznie szukać szkodników roślin?Większość stadiów zimujących szkodników jest mała i nie zawsze można je dostrzec. Proponuję zaopatrzyć się w lupę powiększającą 15-20 razy. Do "polowania" na szkodniki dobry jest słoneczny, ciepły dzień. Przeglądamy kąty pąków, rozwidlenia gałązek, szpary w korze i zaschnięte rośliny. Jeśli uda nam się znaleźć poczwarkę czy bobówkę, możemy wyhodować z niej dorosłego owada - motyla. Klatkę do hodowli zróbmy z plastikowej butelki. Odcinamy część górną, a w bokach robimy otworki. Na dno wsypujemy ziemię, sadzimy małą roślinę. Kładziemy poczwarkę. Butelkę od góry przykry- wamy gazą. Pamiętamy o zwilżaniu gleby. W Polsce coraz częściej można spotkać rodzimą, niegdyś rzadką modliszkę albo uznaną za wymarłą "czarną pszczołę". Pojawiają się też gatunki śródziemnomorskie takie jak skupieniec lipowy czy gliniarz naścienny; a nawet pozaeuropejskie np. przezierka bukszpanowa - wylicza dr Marek Michalski z CZY INWAZJA? Jak tłumaczy badacz z Katedry Zoologii Doświadczalnej i Biologii Ewolucyjnej Uniwersytetu Łódzkiego, spadek liczby i różnorodności owadów nazywany jest „insektokalipsą”. Wskutek ogólnego spadku bioróżnorodności i zanieczyszczenia środowiska giną dziko żyjące pszczoły i inne owady zapylające. Jednak zjawiskiem, które budzi szczególne emocje, są inwazje gatunków obcych. "Postępujące ocieplenie klimatu sprawia, że gatunki spotykane do tej pory w Europie Południowej coraz liczniej migrują na północ, docierając do Polski, a nawet zimują tu i skutecznie się rozmnażają. To samo zjawisko sprawia, że gatunki rodzime, lecz spotykane niegdyś tylko lokalnie, na szczególnie ciepłych stanowiskach, szybko rozprzestrzeniają się po całym kraju" - mówi dr Michalski. Dodaje, że migrację owadów ułatwia działalność człowieka. Czasami naukowcy celowo wprowadzają pewne gatunki, aby pomogły w walce ze szkodnikami roślin lub wykonały inne pożyteczne zadanie. Częściej jednak, przewożąc najróżniejsze towary, zabieramy wraz z nimi owadzich „pasażerów na gapę”. Niektórzy z nich potrafią zadomowić się w nowym miejscu, co przynosi niekiedy katastrofalne skutki. WIELKI POWRÓT MODLISZKI I CZARNEJ PSZCZOŁY Wśród naszych krajowych owadów, które aktualnie są w wyraźnej ekspansji, badacz wymienia modliszkę zwyczajną Mantis religiosa. To jedyny spośród ponad 2300 gatunków modliszek występujący w środkowej Europie. Owad ten, uważany do niedawna za rzadki i bardzo lokalny okaz, w ciągu ostatnich kilkunastu lat wyruszył ze swych ostoi w południowo-wschodniej Polsce i dotarł aż do Suwałk i Olsztyna. Pojedyncze osobniki były również widziane w Łodzi, a w niedalekim Przedborskim Parku Krajobrazowym odnajdowano stanowiska, w których stwierdzano setki kokonów z jajami. Dorosłe modliszki zazwyczaj pojawiają się w drugiej połowie lata. Są duże, dobrze latają, nawet w nocy, i są często obserwowane na balkonach i przy lampach ulicznych. Drugim krajowym owadem, którego ekspansja budzi spore zainteresowanie, jest zadrzechnia fioletowa Xylocopa violacea, zwana powszechnie „czarną pszczołą”. Gatunek ten obserwowano na pojedynczych stanowiskach na przełomie XIX i XX wieku, po II wojnie światowej został uznany za wymarły w Polsce. Tymczasem od 2000 roku zaczęły pojawiać się pojedyncze doniesienia o występowaniu zadrzechni fioletowej na południu Polski. Później pojawiły się kolejne doniesienia, z niemal całego kraju, z wyjątkiem rejonów północno-wschodnich. Owad ten, budujący dla swych larw gniazda w suchym drewnie, odżywia się nektarem kwiatów uprawianych często w ogródkach, takich jak groszek pachnący, przegorzan czy rozchodnik. Ze względu na bardzo duże rozmiary i charakterystyczne ubarwienie jest on bardzo łatwy do zaobserwowania. INWAZJA NA LIPĘ Ciepłolubnym, śródziemnomorskim owadem, który w ciągu ostatnich kilku lat wyraźnie zwiększa swój zasięg w Europie, jest skupieniec lipowy Oxycarenus lavaterae. Należy do rzędu pluskwiaków różnoskrzydłych. Przypomina popularnego kowala (zwanego „tramwajarzem”), lecz jest od niego mniejszy i nie tak jaskrawo ubarwiony. Łatwo go zauważyć, bo tworzy w okresie jesienno-zimowym ogromne skupiska na pniach lip, zwłaszcza przy ulicach, nawet w centrach miast. Owad ten ginie w temperaturach poniżej -15 stopni C, ale łagodna zima umożliwia przetrwanie całych kolonii. Dr Michalski zaznacza, że dotąd nie stwierdzono, by skupieniec powodował większe uszkodzenia drzew. Z południa Europy wywodzi się także gliniarz naścienny Sceliphron destilatorium z rzędu błonkówek. Jest to duży, jaskrawo ubarwiony owad. Jego samice budują na ścianach budynków, a czasem wewnętrzach mieszkań, na meblach, zasłonkach itp. miejscach, spore gniazda z gliny. Zanoszą tam pająki, będące pokarmem dla larw. Dla człowieka gliniarz jest w zasadzie niegroźny, choć w razie zagrożenia potrafi słabo użądlić. Bywa mylony z osami, a nawet z szerszeniami i często zabijany. Inwazje obcych – pozaeuropejskich – gatunków owadów, to masowe pojawy drobnego motyla szrotówka kasztanowcowiaczka Cameraria ohridella. Równolegle dotarli do naszego kraju jego kuzyni, żerujący na lipach, robiniach, platanach czy ogniku szkarłatnym. Wśród owadów inwazyjnych, które obecnie są w ekspansji, dr Michalski wymienia też tzw. ćmę bukszpanową, zwaną fachowo – przezierką bukszpanową Cydalima perspectalis. Została ona zawleczona do Europy z Azji Wschodniej wraz z sadzonkami bukszpanu, na którym żerują jej gąsienice. "Motyl ten ma wyjątkowo krótki czas rozwoju, w ciągu roku może rozwinąć się nawet 4 do 5 jego pokoleń. Dodatkowym czynnikiem ułatwiającym ekspansję przezierki bukszpanowej w Europie jest całkowity brak tzw. naturalnych wrogów – nawet owadożerne ptaki nie są zainteresowane jej gąsienicami" - wyjaśnia naukowiec z UŁ. Innym łatwym do zauważenia owadem inwazyjnym, który w ciągu ostatnich lat opanowuje Polskę, jest wtyk amerykański Leptoglossus occidentalis. Ten duży, charakterystycznie wyglądający pluskwiak, żeruje na sosnach, w tym również na drzewach sadzonych w parkach i ogrodach. Jesienią dorosłe osobniki, szukające miejsc do przezimowania także w sąsiedztwie siedzib ludzkich, próbują chować się w mieszkaniach. Badacz z dystansem odnosi się do niepotwierdzonych informacji o znalezieniu w Polsce tzw. komara tygrysiego czy szerszenia azjatyckiego. Podkreśla, że na naszych oczach, zachodzą rzeczywiste ekspansje i inwazje innych gatunków owadów. Jego zdaniem, sprzyjają im coraz łagodniejsze zimy i ciepłe lata. PAP - Nauka w Polsce Bielik (Haliaeetus albicilla) Największy gniazdujący u nas ptak drapieżny, z rzędu szponiastych. W Polsce podlegający ochronie całkowitej. Ogromna rozpiętość deskowatych skrzydeł o palczasto rozwidlonych lotkach, szczególnie dobrze widoczna w locie i kontrastowo biały ogon. Żyje nad dużymi, okolonymi lasem jeziorami i rzekami. Wiosną wydaje radosne okrzyki, przypominające głos dzięcioła czarnego. Błotniak łąkowy (Circus pygargus) Ptak drapieżny z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae), najmniejszy spośród błotniaków. Długimi, wąskimi skrzydłami i zwinnym, eleganckim lotem bardziej przypomina mewę lub rybitwę, niż ptaka drapieżnego. W Polsce gniazduje około 400 par, głównie w dolinach dużych rzek nizinnych i na wybrzeżu. Często spotykany w uprawach zbóż na kośnych łąkach, gdzie pada ofiarą prac rolniczych i drapieżników. W Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłą. Błotniak stawowy (Circus aeruginosus) Ptak drapieżny z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae), o charakterystycznym umaszczeniu. U samca w locie widoczny kontrast między brązowym grzbietem i pokrywami oraz czarnymi końcami skrzydeł a jasnoszarymi lotkami, głową i ogonem. Największy spośród błotniaków, nieco mniejszy od myszołowa. Podczas lotu, podobnie jak inne błotniaki, trzyma skrzydła uniesione ku górze, na kształt litery „V”. Bocian biały (Ciconia ciconia) Bocian biały to jeden z najbardziej charakterystycznych ptaków naszego regionu. Nie zdajemy sobie jednak sprawy, że jest typowym mieszkańcem otwartego krajobrazu rolniczego (w przeciwieństwie do swojego bliskiego kuzyna – bociana czarnego – mieszkańca lasów i pierwotnej puszczy). Wraz z pojawieniem się społeczności rolniczych i powiększaniem się typowego krajobrazu rolniczego (dawnego rolnictwa ekspensywnego) liczebność tego ptaka wyraźnie wzrosła. Jego obecność... Czapla siwa (Ardea cinerea) Największa i najpospolitsza czapla w Europie. Cechy charakterystyczne sylwetki w locie – wygięte łukowato skrzydła i esowato zgięta szyja. Występuje pospolicie na terenach obfitujących w zbiorniki wodne, w których odżywia się głównie rybami. Gniazduje w koloniach, często wspólnie z kormoranami. Podlega ochronie częściowej. Dudek (Upupa epos) Ptak o niepowtarzalnym i specyficznym wyglądzie, łatwo zauważalny w locie, na ziemi trudny do odkrycia. Pióra o charakterystycznym czarno- białych piórach na skrzydłach i ogonie. Na głowie czub z długich, szerokich, jasnych, pomarańczowo brązowych piór z czarnymi końcami, rozkładany wachlarzowato podczas lądowania oraz gdy ptak jest podekscytowany. W locie dzięki powolnym, falistym ruchom skrzydeł wygląda jak duży motyl. W Polsce gatunek podlegający ochronie całkowitej. Dzięcioł duży (Dendrocopos major) Najczęściej spotykany polski dzięcioł. Zasiedla lasy wszystkich typów, najchętniej lasy iglaste. Pokarm urozmaicony: owady żyjące w drewnie, nasiona, orzechy. Wykuwa dziuple, najchętniej w miękkim drewnie. Dzierlatka (Galerida cristata) Niewielki szary ptak z rodziny skowronkowatych (Alaudidae), z charakterystycznym, sterczącym czubkiem na głowie. Często imituje głosy innych ptaków, nawołuje melodyjnie swymi fletowymi gwizdami. W razie niebezpieczeństwa często ucieka pieszo. W Polsce objęta ścisłą ochroną gatunkową. Głuszec (Tetrao urogallus) Największy z europejskich ptaków grzebiących, zasiedlający duże kompleksy naturalnych borów i lasów liściastych. Tokujące samce wykonują pieśni godowe, podczas których chwilowo głuchną. Gatunek zagrożony wyginięciem, zachował się w pojedynczych, izolowanych populacjach na peryferiach kraju. Jarząbek (Tetrastes bonasia) Ptak z rzędu grzebiących, nieco większy od kuropatwy. Ciało upstrzone białymi, szarymi i brązowymi plamami, na szarym ogonie charakterystyczny biało-czarny pas. Żyje skrycie w lasach o bogatym podszycie na południu i północnym-wschodzie Polski. Jarząbki są monogamiczne. Gatunek łowny, coraz rzadszy. Jastrząb (Accipiter gentilis) Ptak drapieżny o krótkich i szerokich skrzydłach oraz długim, zaokrąglonym ogonie z 4-5 poprzecznymi pręgami na końcu. Występuje w lasach całego kraju. Wszechstronny drapieżnik polujący na małe ptaki i ssaki, w tym chętnie na gatunki hodowane przez człowieka. Jerzyk (Apus apus) Owadożerny ptak z rodziny jerzykowatych (Apodidae) podobny do jaskółki, z jednolicie ciemnym upierzeniem i jasnym podgardlem. Większą część życia spędza w powietrzu, gdzie pije, odżywia się, kopuluje i zbiera materiał na gniazdo. W Polsce średnio liczny ptak lęgowy podlegający ochronie całkowitej. Kaczka krzyżówka (Anas platyrhynchos) Jedne z największych kaczek właściwych występujących w Polsce. Charakterystycznie ubarwione w szacie godowej samce są nie do pomylenia z innymi gatunkami. Ptak bardzo pospolicie spotykany na terenie całego kraju. Powszechnie zasiedla miasta i doskonale adaptuje się do nowych warunków. Kania czarna (Milvus migrans) Duży ptak drapieżny o charakterystycznej sylwetce – skrzydła w kształcie litery M, ogon długi, mniej wcięty niż u kani rudej. Zasiedla tereny leśne w pobliżu wód. Żywi się głównie martwymi i chorymi rybami. Stosunkowo liczny na polskim niżu. Kania ruda (Milvus milvus) Duży ptak drapieżny o charakterystycznej sylwetce – skrzydła w kształcie litery M, długi i głęboko wcięty ogon. Zasiedla tereny z lasami urozmaiconymi zbiornikami wodnymi i łąkami. Żywi się drobnymi zwierzętami i padliną. W ostatnich latach notowany coraz częściej, głównie w zachodniej i północnej Polsce. Kawka (Corvus monedula) Najmniejszy z naszych krukowatych, ubarwiony czarno, z charakterystyczną szarą czapeczką, czarną twarzą i białymi tęczówkami. Licznie zasiedla osiedla ludzkie, zimą tworzy wspólnie z gawronami duże stada nocujące w miastach. Od lat 80. liczebność kawek spada. Kobuz (Falco subbuteo) Niewielki ptak drapieżny z rodziny sokołowatych (Falconidae), silny, szybko latający. Zwinnie łowi w locie duże owady, jaskółki czy jeżyki. Charakterystyczną cechą jest oskubywanie upolowanych ptaków, co zdradza ich obecność w okolicy. Umaszczenie ciemnoszare i niemal czarna czapeczka na głowie, silnie kontrastująca z białym policzkiem i gardłem. Pod okiem widnieje czarny „wąs”. W Polsce bardzo nieliczny ptak lęgowy, rzadko zimujący, podlegający ochronie całkowitej. Kormoran czarny (Phalacrocorax carbo) Duży, czarny ptak wodny. Odżywia się rybami i przystosowany jest do ich sprawnego zdobywania. Gnieździ się kolonijnie, w naszym regionie na szczytach drzew. Kos (Turdus merula) Najpospolitszy ptak leśny. Samiec charakterystycznie czarno umaszczony, z żółtym dziobem i obrączką oczną. Nie sposób go pomylić z żadnym innym gatunkiem. Pospolity i liczny w całym kraju, w górach dochodzi do górnej granicy lasu. Podlega ścisłej ochronie gatunkowej. Kraska (Coracias garrulus) Bliski wymarcia ptak wielkości gołębia, o charakterystycznym pstrym, lazurowo- czerwonobrązowym upierzeniu, ciemnym dziobie i żółtawych nogach. Dzięki dość egzotycznemu umaszczeniu nie sposób pomylić jej z żadnym innym ptakiem. W Polsce występuje ok. 100 par lęgowych głównie na wschodzie kraju. Kraska podlega w Polsce ochronie ścisłej. Krogulec (Accipiter nisus) Mały ptak drapieżny z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae), z długim ogonem i stosunkowo szerokimi skrzydłami. Samiec wyraźnie mniejszy od samicy, o charakterystycznym ubarwieniu. Prążki na piersi o rdzaworudym odcieniu, podbródek pomarańczoworudy, a tęczówki oczu jaskrawopomarańczowe są jego cechą charakterystyczną. W Polsce bardzo nieliczny ptak lęgowy i zimujący, podlegający ochronie całkowitej. Zuchwały i skuteczny łowca drobnych ptaków. Kruk (Corvus corax) Duży, dorównujący wielkością myszołowowi, czarny ptak z rodziny krukowatych. Na terenie całej Polski zasiedla głównie obszary leśne urozmaicone polami i łąkami. Wszystkożerny. Lelek (Caprimulgus europaeus) Niewielki ptak z rodziny lelkowatych (Caprimulgidae) zwany dawniej kozodojem. Charakterystyczne umaszczenie przypominające barwą i rysunkiem korę sprawia, że staje się on niewidoczny dla obserwatora. Samca podczas lotu można rozpoznać po kontrastowych białych plamach na końcu skrzydeł i ogona. Żuraw (Grus grus) Duży, większy od bociana, ptak z rzędu żurawiowych. Odzywa się donośnym klangorem. Zasiedla tereny podmokłe całego kraju poza terenami górskimi. W ostatnich latach zwiększa swoją liczebność, zwłaszcza na Warmii i Mazurach. Świergotek drzewny (Anthus trivialis) Niewielki ptak z rodziny pliszkowatych (Motacillidae), wyglądem zbliżony do świergotka łąkowego. Buduje gniazda i żeruje na ziemi, ale przesiaduje i śpiewa na drzewach. Jest wspaniałym śpiewakiem, a jego śpiew przypomina pieśń kanarka, stąd często zwany jest kanarkiem leśnym. W Polsce niezbyt liczny, szeroko rozpowszechniony ptak lęgowy, objęty ścisłą ochroną gatunkową. 07-01-2015 16:33Ci "dzicy lokatorzy" ogrodu na co dzień przebywają ukryci pod ziemią, ale potrafią nam sprawić wiele ziemię prętem, sprawdzimy, czy nie ma w niej podziemnych korytarzy wydrążonych przez Anna KulikowskaPodziemne szkodniki zwykle niszczą roślinę od korzeniSzkodniki żyjące w glebie możemy zauważyć choćby podczas kopania grządek. Najczęściej jednak widzimy objawy ich występowania w postaci usypanych kopczyków, uszkodzonych korzeni czy wreszcie nagłego obumierania roślin. Korzeniami odżywiają się różne zwierzęta. Znane są z tego gryzonie: karczowniki, myszowate i nornikowate. Podobne "zamiłowania" mają larwy chrząszczy - pędraki - oraz drutowce i nicienie: guzaki i mątwiki. Do podziemnych niszczycieli należą również niewielkie zwierzęta ryjące podziemne korytarze i wijące w nich gniazda - krety i nornice. Podkopują one rośliny i w sposób mechaniczny niszczą korzenie bądź powodują, że nie mogą one pobierać wody z gleby. Podobne szkody powodują zdjęciu powyżej: Nakłuwając ziemię prętem, sprawdzimy, czy nie ma w niej podziemnych korytarzy wydrążonych przez gryzoniePLACKOWATE ZASYCHANIE TRAWY spowodowane przez larwy chrabąszczy lub Anna KulikowskaSposoby na pędrakiTo pospolita nazwa larw chrząszczy z rodziny żukowatych, do których należą np. chrabąszcz majowy i guniak czerwczyk. Ich larwy - białożółte, grube, pałąkowato wygięte pędraki z dużą głową - żerują na korzeniach. Objawem jest zamieranie młodych roślin, nagłe więdnięcie, słaby wzrost drzewek i krzewów czy plackowate zasychanie trawy. Podobne szkody powodują opuchlaki - chrząszcze z rodziny ryjkowcowatych, których larwy są beznogie i białe. Larwy tych chrząszczy atakują korzenie drzew i krzewów oraz byliny. Dorosłe osobniki wygryzają dziury w liściach. Zwalczanie: Tuż po zauważeniu pierwszych objawów żerowania chrząszczy na roślinie opryskujemy ją preparatem Decis Ogród 015 EW (najlepiej wieczorem). Doglebowo stosujemy ekologiczne preparaty zawierające żywe pasożytnicze nicienie, które niszczą larwy chrabąszczy i opuchlaków, np. Nemasys L, H i zdjęciu powyżej: Plackowate zasychanie trawy spowodowane przez larwy chrabąszczy lub opuchlakówdrutowceFot. Anna KulikowskaZwalczanie drutowcówTo larwy chrząszczy z rodziny sprężykowatych. Mają ciało o bardzo twardym naskórku, błyszczące, wydłużone, w kolorze żółtym lub pomarańczowym. Uszkadzają korzenie i bulwy, powodując zahamowanie wzrostu oraz ich zasychanie. Atakują wiele gatunków. Zwalczanie: Podobne jak pędrakówmątwikiFot. Anna KulikowskaNicienieDo nicieni żerujących w korzeniach należą guzaki i mątwiki - organizmy milimetrowej wielkości. Pod wpływem ich żerowania powstaje nadmierna ilość korzeni, na których formują się wyrośla z nicieniami. Przy inwazji guzaków wyrośla są wydłużone, a mątwików - prawie kuliste. Guzaki często występują na kwiatach jednorocznych i dwuletnich oraz krzewach liściastych, mątwiki zaś na truskawkach, pomidorach i warzywach okopowych (np. burakach i marchwi).Zwalczanie: Profilaktycznie warzywa okopowe na tej samej grządce uprawiamy nie częściej niż co 5 lat. W miejscach występowania nicieni uprawiamy cebulę i cykorię (unikamy natomiast pomidorów i papryki). Aby sprawdzić obecność nicieni w glebie, sadzimy rozsadę sałaty i po 14 dniach badamy, czy na korzeniach występują Anna KulikowskaSposób na kretaPod wieloma względami jest pożyteczny, bo odżywia się tylko zwierzętami żyjącymi w glebie (larwami owadów, dżdżownicami, myszami i ryjówkami). Jednak wskutek drążenia korytarzy uszkadza korzenie roślin i do tego usypuje wysokie Kret ma doskonały słuch i dlatego wypłaszają go umieszczone w korytarzach wiatraczki, wkopane puste butelki (muszą wystawać ok. 5 cm nad ziemią) czy urządzenia elektroakustyczne, np. zasilane przez baterie solarne. Krety odstraszają też włożone do korytarzy materiały nasycone naftą lub olejem napędowym. Można ponadto użyć świec odstraszających - zapalone wkładamy do otworów w ziemi, by dym wypłoszył szkodniki, albo zastosować preparaty takie jak Kret zdjęciu powyżej: Duże kopczyki zostały wypchnięte przez krety drążące w ziemi korytarzeTakie małe kopczyki to dzieło nornicFot. Anna KulikowskaMyszowateZaliczają się do nich norniki, nornice, myszy i karczowniki. Zwierzątka te usypują małe kopczyki i ryją płytko pod ziemią, unosząc ją na wysokość 2-3 cm. Myszowate, uszkadzając korzenie, powodują zasychanie drzew i krzewów. Szkody wyrządzają także Należy usuwać chwasty spod drzew i krzewów, bo są kryjówkami gryzoni. Można też umieszczać zatrute przynęty lub ziarno w norach i korytarzach albo stosować pułapki z przynętą (owies lub marchew). Gryzonie żerują w pozycji siedzącej, więc wszelkie pułapki powinny mieć odpowiednią wysokość i szerokość. Inne sposoby zwalczania to stosowanie świec dymnych i wlewanie wody do otworów w ziemi. Korytarzy gryzoni poszukujemy, wbijając metalowy pręt na głębokość ok. 20 cm. Pusta przestrzeń oznacza trafienie na korytarz, w który możemy włożyć np. zatrute zdjęciu powyżej: Takie małe kopczyki to dzieło nornic bądź karczowników - zwierząt ryjących podziemne korytarzeGniazdo mrówek na trawniku - owady zasypały rośliny, a ich kopce szpecą murawęFot. Anna KulikowskaMrówki - szkodniki?Usypują kopce częściowo schowane w ziemi i otoczone podziemnymi korytarzami. W gnieździe znajdują się larwy, jaja, uskrzydlone samice i duża liczba robotnic. Niektóre mrówki mogą niszczyć rośliny, obsypując je podłożem. Kopczyki mrówek szpecą szczególnie Po zauważeniu pierwszych mrowisk należy stosować jeden z preparatów: ABC mrówki lub Ant Stop zdjęciu powyżej: Gniazdo mrówek na trawniku - owady zasypały rośliny, a ich kopce szpecą murawę Tekst: Anna i Lech Krzysztofiak Zdjęcia: Lech Krzysztofiak Maciej Romański Rysunki: Anna Krzysztofiak Wykonanie strony:KAJA 2004 Znaczenie owadów Trzmiele (Bombus), ze względu na długie języczki, są doskonałymi zapylaczami koniczyny Owady są zwierzętami występującymi powszechnie w różnego rodzaju środowiskach. Przystosowały się do życia w skrajnie niesprzyjających warunkach, a zmodyfikowane, często bardzo skomplikowane narządy gębowe, pozwalają im korzystać z wszelkich dostępnych rodzajów pokarmu. Nic więc dziwnego, że tak powszechne i liczne zwierzęta wywierają znaczący wpływ na środowisko, w którym występują. Owady mają też ogromne znaczenie w gospodarce człowieka. Jedne z nich są naszymi sprzymierzeńcami, inne zawzięcie tępionymi wrogami. Jedną z najważniejszych ról pełnionych przez owady w przyrodzie jest zapylanie roślin kwiatowych. Przez miliony lat ewolucja roślin kwiatowych i związanych z nimi owadów przebiegała równolegle. W ten sposób u owadów wykształciły się różne urządzenia służące do zbierania i przenoszenia pyłku, takie jak: szczotki brzuszne, koszyczki na odnóżach, czy różnie umiejscowione pęczki włosków. Niektóre owady posiadają niezwykle długie języczki, aby w poszukiwaniu nektaru sięgnąć do dna kwiatów o długich rurkach. Część owadów zapyla kwiaty kwitnące w dzień, inne – te otwierające się dopiero o zmierzchu. Do najważniejszych zapylaczy roślin kwiatowych należą błonkówki, zwłaszcza pszczoły dziko żyjące, motyle, muchówki i chrząszcze. Żer kornika drukarza (Ips typographus) Wiele gatunków owadów konkuruje z człowiekiem o pokarm, wyrządzając znaczne szkody w uprawach lub zjadając rośliny dziko żyjące pozyskiwane przez człowieka. Chrząszcze z rodziny stonkowatych (Chrysomelidae) odżywiają się zieloną tkanką roślin, co przy ich masowym występowaniu powoduje znaczne obniżenie plonów. Najbardziej znanym przedstawicielem tej rodziny jest stonka ziemniaczana (Leptinotarsa decemlineata). Innymi gatunkami pospolitymi na terenie parku są: rynnica topolówka (Chrysomela populi) żerująca na topoli, wierzbie i osice oraz rynnica dwudziestokropka (Chrysomela viginitipunctata). Osa samotna (Odynerus spinipes) z upolowana larwą innego owada, która będzie pokarmem dla jej potomstwa Do owadów mających największy wpływ na drzewostany należą kornikowate (Ipidae). Te niewielkich rozmiarów chrząszcze mogą powodować usychanie znacznych obszarów lasów osłabionych zanieczyszczeniem powietrza lub złymi warunkami klimatycznymi, np. długotrwałą suszą. Korniki żyją przede wszystkim pod korą i w drewnie, wygryzając chodniki zakończone kolebkami lęgowymi dla ich larw. W parku od wielu lat największe zmiany w drzewostanach świerkowych powoduje kornik drukarz (Ips typographus). Równie duży wpływ na drzewostany mają niektóre gatunki błonkówek. Masowe występowanie błonkówek z podrzędu rośliniarek (Symphyta), np. osnui gwiaździstej (Acantholyda posticalis) czy borecznika sosnowego (Diprion pini) może osłabić aparat asymilacyjny drzew (gąsienice żerują na igłach), odporność drzew na atak innych owadów, np. przypłaszczka granatka (Phaenops cyanes) lub grzybów, a w konsekwencji stanowić poważne zagrożenie dla całych drzewostanów. Szczerklina piaskowa (Ammophila sabulosa) z upolowana gąsiennicą Niewielka grupa owadów odżywia się krwią zwierząt stałocieplnych. Ten typ odżywiania spotykamy głównie u muchówek, np. wpleszczy (Melophagus), strzyżaków (Ornithomyia), komarowatych (Culicidae), bąków (Tabanus) i ślepaków (Chrysopus) oraz pluskwiaków (pluskwa domowa). Muchówki ssące krew mogą roznosić liczne choroby. Bąki i ślepaki ssąc krew zwierząt hodowlanych mogą przenosić przy tym zarazki takich chorób, jak tularemia i dżuma zwierzęca. Biegacz Niezależnie od dokuczliwości niektórych gatunków i negatywnych zmian, jakie wywołują w środowisku człowieka, owady spełniają bardzo ważną rolę w funkcjonowaniu przyrody. Wiele gatunków owadów drapieżnych i pasożytniczych w znacznym stopniu ogranicza liczebność organizmów szkodliwych z punktu widzenia gospodarki człowieka. Owady te regulują i utrzymują w środowisku naturalnym równowagę biocenotyczną, zapewniając tym samym prawidłowe jego funkcjonowanie. Do tej grupy owadów należą wszystkie gatunki biegaczy (Carabus). Podobną rolę pełnią larwy większości gatunków należących do rodziny biedronkowatych (Coccinellidae) (np. biedronka dwukropka), które zjadają ogromne ilości mszyc, czerwców i innych drobnych owadów. Niektóre gatunki kusakowatych (Staphylinidae) penetrują chodniki korników, polując na ich larwy. Podobnie zachowują się przedstawiciele rodziny przekraskowatych (Cleridae), w tym występujący w parku przekrasek mróweczka (Thanasimus formicarius). Szczególną rolę, zwłaszcza w środowiskach leśnych, odgrywają mrówki (Formicidae). Duże mrówki kopcowe z rodzaju Formica pełnią w lesie rolę sanitariuszy, regulując liczebność innych owadów. Przy masowych pojawach żerujących na roślinach gąsienic motyli czy błonkówek, mrówki przestawiają swoją dietę na te gatunki znacznie ograniczając ich występowanie. Mrówki, poprzez budowę swoich gniazd, dodatnio oddziałują również na glebę. Liczne komory i korytarze w części podziemnej gniazda wpływają na polepszenie stosunków wodno-powietrznych w glebie. Żuk gnojowy (Geotrupes stercorarius) żeruje na zwierzęcych odchodach Owady biorą czynny udział w przyspieszaniu obiegu materii w środowisku. Larwy licznych gatunków muchówek, np. plujki (Calliphora) czy ścierwnice ( Sarcophaga) rozwijają się w martwych organizmach roślinnych i zwierzęcych oraz w odchodach zwierząt, przez co przyspieszają ich rozkład. Na padlinie możemy spotkać również liczne gatunki chrząszczy, np. grabarze (Necrophorus) czy omarlice (Silpha), które składają tam jaja, a rozwijające się z nich larwy żerują na szczątkach zwierzęcych. Żuki (Geotrupes) natomiast usuwają ze środowiska ogromne ilości odchodów zwierząt. Owady te wygrzebują pod złożem odchodów głębokie kanały zakończone komorami, w których samica składa jaja. Następnie żuki znoszą do komór kulki nawozu, służące larwom za zapas pokarmu.

owady żyjące w drewnie zdjęcia